TỰ BIÊN TẬP

Có một kĩ năng mình thấy dễ ợt mà sao nhiều bạn không làm được ghê.

Tự biên tập những thứ mình viết.

Giống như đi thi thôi, còn thời gian, giấy còn trong tay thì làm hết sức có thể. Trước khi cái quyền định đoạt không còn là ở mình. Dân viết ở ngành khác chắc không biết một sự thật là ngành quảng cáo là lò đào tạo “biên tập”. Có vài dòng chữ, mà ai cũng có thể bâu vào xâu xé: đứa copywriter kế bên, Art Director, CD, Account, sếp Account, Planner, sếp Planner, sếp tổng, khách hàng, sếp khách hàng, CEO, trợ lý CEO, vợ CEO, phiên dịch cho CEO… 

Cái khó là sau bao khó nhọc nghĩ suy và câu chữ tuôn trào, nhìn lại thấy dòng nào cũng là tuyệt tác. Người và chữ là một, khó đánh giá khách quan. Nếu vậy, mình đừng để nó là một. Nguyên tắc chung là đổi ngữ cảnh – góc nhìn. Khi viết là chúng ta đang ở tâm thế người viết ra những dòng suy tư trong đầu. Khi đặt chữ ở không gian khác, góc nhìn tự động thay đổi, mình sẽ trở thành người đọc, người tiếp nhận. 

1. In ra 

Nếu bạn viết trên Word thì nhìn vô cái giao diện ấy một hồi sẽ thấy quá quen thuộc và còn chán nữa. Khó nhận ra lỗi sai hoặc những chỗ cần cải thiện. Bạn chỉ cần in ra những cái mình viết, ngồi đọc lại. Hoặc tốt hơn nữa thì ra chỗ khác ngồi đọc, cầm theo cây viết hoặc bút highlight. Đảm bảo nhìn vào cứ “như mới”, tờ giấy ấy sẽ cho bạn một góc nhìn khác về đoạn văn bản cũ.

Khi đã in ra thì bạn cũng có thể đọc thành tiếng, nhận ra ngay những chỗ trúc trắc. Nếu tự đọc mà thấy không ép phê thì nhờ người khác đọc cho nghe. Chỗ nào họ thấy “cấn cấn” khi đọc là chắc chắn có vấn đề. Thường là các cặp hư từ biểu thị nguyên nhân – kết quả như “Vì vậy… nên…, mà… thì…, thà… chứ…”. Bạn nhận ra câu của mình hình như chỉ “mượt” trong đầu mình. Một số tác giả lớn cũng chia sẻ là họ hay nhờ vợ đọc giùm. Mình nghĩ đó là cách rất hay, người nắm vận mệnh của ta đọc chữ của ta mà ta vẫn thấy hay thì chắc chắn chinh phục được độc giả năm châu. 

2. Đổi giao diện

Vì lý do nào đó mà bạn không có điều kiện tiếp xúc với máy in thì cũng không có gì phải mặc cảm xấu hổ tự ti với thế giới. Bạn chỉ cần paste đoạn chữ ấy lên những phần mềm khác, thì vẫn có cảm giác “khác lạ”. 

Từ Word chuyển sang Power Point. Rất tốt để cắt chữ. Các ô chữ mặc định của Ppt thường tạo cảm giác “hẹp” hơn Word, đưa vô một cái là bạn sẽ thấy cần phải lược bớt chữ liền. Một số bạn có thao tác này, mình thấy hơi sai khi soạn các bài trình bày: soạn từ Word trước. Rất mất thời gian, vì khi đưa lên Ppt thì cỡ chữ 28 mới dễ đọc, rồi hình ảnh, video… chèn vào nữa, cảm giác khác lắm. Một là ngồi cắt mệt muốn chết, hai là chơi ăn gian, chọn cỡ chữ 20 để mấy người ngồi xa nhìn bị “đui” luôn!

Từ laptop sang điện thoại. Tự gửi mail cho mình rồi mở bằng điện thoại để xem. Hiệu quả cũng tương tự khi tự nhắn tin cho mình, hoặc đồng nghiệp thân trên Zalo, Viber. Chỉ cần kèm câu “cho tui gửi nhờ cái nha” là được. Coi chừng gửi lộn group chat có khách hàng. Thỉnh thoảng mình còn thử quăng mấy câu viết lên Notes rồi xem trên điện thoại. Từ màn hình lớn của laptop sang màn hình nhỏ, bạn sẽ nhận ra ngay có nhiều chữ không cần thiết. Và điện thoại của mình bây giờ mới smart nè.

3. “Giả lập” 

Có những hình dung về chữ của mình càng gần với “thành phẩm cuối cùng” càng tốt. Lúc mới vào nghề, mình bất ngờ khi chị sếp đổi font chữ các câu thoại của nữ thành font viết tay, uốn lượn hơn một chút. Chị xem đi xét lại một hồi, thậm chí có lần còn tô màu hồng lên nữa! Sau khi sửa chán chê, chị mới đồng bộ font trở lại trước khi gửi đi. 

lớp A Bờ Cờ mình cũng hay nhắc là viết xong cái câu, hãy ướm thử nó lên cái hình, lúc đó bạn mới có cơ sở chỉnh sửa. Nếu bạn designer / art director chưa làm xong, thì xin cái sketch. Để hình kế bên chữ là bạn biết 2 món đang khớp nhau cỡ nào liền. Trứng rán cần mỡ, chữ cần hình. Suy cho cùng, sự kết hợp ấy mới là thứ cuối cùng người tiêu dùng nhìn thấy, không phải trang Word của bạn. 

Khi đặt tên cho sản phẩm, app, chương trình… mình rất hay nhẩm nhẩm là cái tên đó có đi vào đời sống được không. Ví dụ, tên cho chương trình thì mình sẽ đọc thử mẫu câu “Ê, brand A có cái show ____ nghe nói hay lắm kìa, đi không mấy đứa?”. Từ 10 cái tên, mình rút lại còn 5 cái thôi là nhờ lọc bằng cái câu trên. Tên cho sản phẩm thì còn dễ nữa, mình tưởng tượng ở tiệm tạp hoá “Cô ơi, bán cho con cái băng ____!” (băng keo cá nhân, băng dính siêu bền, băng đô cài tóc, băng ghế đá…). Đọc cái tên không thuận là nó khó “sống tốt” khi bước ra đời.  

Lưu ý là bài này chỉ nói đúng vấn đề tự biên tập, không phải là giúp bạn xác định xem mình làm có đúng đề bài hay không. Biên tập tốt sẽ giúp khách hàng nhận ra lỗi sai nhanh hơn nếu bạn làm không đúng ngay từ đầu. 

Tinh thần chung của những mẹo vặt trên là biến mình thành “sếp” của chính mình. Tách ra, nhìn lại cho tỉnh táo. Tất cả những thao tác này sẽ giúp ích cho các mầm non vốn còn đặt cái tôi hơi nặng vào con chữ hoặc chưa viết nhiều nên chưa có tốc độ. Sau này các bạn chỉ cần nghỉ ngơi chút, bước ra ngoài hít thở, ngồi trở lại bàn là có thể nhìn mọi thứ mới mẻ hơn rồi. Cảnh giới này thì cần rèn luyện và kinh nghiệm. 

Chỉ khi làm chỉn chu hết mức, bạn mới rút ngắn thời gian bàn thảo, chỉnh sửa qua lại giữa các bên cũng như có thể nói lý lẽ một cách thong thả và chuyên nghiệp. Bạn dành mấy tiếng cho nó, người ta mới dành có vài phút xem. Bạn “hiểu” bạn đang viết cái gì hơn và nhận ra ngay người ta đang đánh giá sai điều gì. Nếu họ góp ý có lý thì mình học được muôn vàn thứ: những cái chưa hiểu rõ về đề bài, điểm này điểm kia chưa nghĩ tới, quên cân nhắc đôi điều do chưa đủ kinh nghiệm với nhãn hàng… Đó là những phút giây “giác ngộ” của người viết, “lên trình” chính là nhận ra và sửa chữa những chỗ như thế này.  

Dẫu biết là con chữ trong truyền thông sẽ bị sửa tưng bừng vì nó bị soi bởi quá nhiều phía, mỗi phía có trông đợi riêng. Đó là câu chuyện của chuyên môn vốn dĩ, không liên quan lắm đến sự tự ái của bạn trong lúc này. Bạn sẽ dễ bực dọc nếu không hiểu sự thật đơn giản ấy. Từ cái không hiểu dẫn đến cái nản chí. Và cuối cùng là dẫn đến việc làm xuề xoà, viết sơ sơ, ngại bung hết sức. Bạn vịn cái cớ có quá ít thời gian nên tự biên tập là thứ xa xỉ! Tư duy này rất cần được biên tập. 

2 thoughts on “TỰ BIÊN TẬP

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: